Zeytin Toplayan Kadınlar Tablosunun Nazi Yağmasından Sonra Yaşanan Hikayesi

Bir dava dilekçesine göre, 1956 yılında bir müze olan Met, “Zeytin Toplayan Kadınlar” adlı tabloyu 125 bin dolara satın alırken, eserin Nazi yağmasının geçmişi hakkında yeterince araştırma yapmadığı iddia ediliyor. Tablo daha sonra 1972’de Yunan armatör Basil Goulandris’e satıldı. Bugün ise tablo Atina’daki Goulandris Vakfı Müzesi’nde sergileniyor.

Nazi Döneminde Yaşananlar

Tablo, 1889 yılında van Gogh tarafından yapıldı ve ölümünden bir yıl önce tamamlandı. Tabloyu ilk satın alanlar ise Hedwig ve Frederick Stern çiftiydi. Ancak çift, 1936 yılında Münih’ten Kaliforniya’ya kaçarken tabloyu yanlarına alamadılar. Dava belgelerine göre, tablo 1938 yılında Almanya’da aile adına satıldı ama elde edilen gelir naziler tarafından gasp edilerek ailenin hakları ellerinden alındı.

Savaş sonrasında tablo ABD’ye getirildi ve Amerikalı milyarder Vincent Astor tarafından satın alındı. Astor’un eşi olan Brooke Astor, tabloyu daha sonra Met’e sattı. Müze ise 1972 yılında tabloyu Goulandris ailesine devretti.

New York Times’ta yer alan habere göre, dava aynı zamanda eserin satın alınmasında rol oynayan küratör Theodore Rousseau Jr.’a da odaklanıyor. Rousseau, Nazi yağması sonucu kaybolan sanat eserlerini araştıran “Monuments Men” ekibinde de yer almıştı. Mirasçıların avukatları, Rousseau’nun eserin geçmişini araştırmakla yükümlü olduğunu savunuyorlar.

Metropolitan Müzesi ise eserin Nazi yağmasına karıştığını bilmediklerini belirtti. Müze, daha önce yaptıkları açıklamayı yineleyerek, “Stern ailesine ait olduğuna dair herhangi bir kayıt eser bizdeyken mevcut değildi. Bu bilgi, tablo müzeden çıktıktan yıllar sonra ortaya çıktı” dedi. Yetkililer, tablonun sanatsal kalitesinin diğer eserlere göre daha düşük olduğunu da belirttiler.

Geçmişte Kaliforniya’da benzer bir dava açan mirasçılar, yetki alanı nedeniyle ret cevabı almışlardı. Yeni dava ise New York’un uygun yargı alanı olduğu gerekçesiyle Manhattan Federal Mahkemesi’nde açıldı. Avukatlar, tablonun savaşın bitiminden bu yana gizlice alınıp satıldığını ve New York üzerinden dolaştırıldığını iddia ediyorlar.

Tablonun Günümüzdeki Durumu

“Zeytin Toplayan Kadınlar”, van Gogh’un Saint-Rémy akıl hastanesinde kaldığı dönemde yaptığı üç benzer tablodan biri. Diğer iki versiyondan biri Washington’daki National Gallery of Art’ta bulunurken, diğeri ise Met’in koleksiyonunda yer alıyor.

Mirasçılar, Met’ten tablonun iadesini ve 1956-1972 yılları arasında müzeden sağlanan gelirin tazmin edilmesini talep ediyorlar.

Çeviri